Alpasl@n

Son 7 yılda Türkiye’de dizel otomobillerin pazardan aldığı pay 30 kattan fazla artış göstermesi üzerine Otoyaşam olarak açtığımız dizel dosyasına bu hafta dizel motorların bakımı ve dikkat edilmesi gerekenlerle devam ediyoruz.

Benzinli motorlara göre değişik bir çalışma sistemine sahip olan dizel motorların kullanımı ve bakımında önemli farklılıklar bulunuyor. Bilgi eksikliği veya dikkatsizlik nedeniyle yapılan yanlışlar dizel araçlarda ciddi sorunlar ortaya çıkartıp size pahalıya mal olabiliyor. Dolayısıyla dizel araçların bakımı ve kullanımı hakkında temel bilgilere sahip olmanız önem kazanıyor.

DOĞRU VE KALİTELİ YAKIT OLMALI
Başta binek otomobiller olmak üzere artık yeni nesil dizel araçlarda Common Rail gibi yüksek basınçlı enjeksiyon sistemleri kullanılıyor. Aracın uzun ömürlü olması ve kullanım konforu, arızalardan uzak kalmak için dikkat edilmesi gereken ilk nokta yakıt kalitesidir.

Günümüzde dizel araçların tercih edilmesinde tasarruf, sürüş keyfi ve çevreye duyarlılık gibi üç önemli faktör rol oynamaktadır. Aracın bu özelliklerini kullanım ömrü boyunca koruyabilmesi için standartlara uygun ve kaliteli dizel yakıt kullanımı şarttır. Sadece bir kere bile standart dışı yakıt almak aracın sistemine zarar verirken, size pahalıya mal olabilir.

Yeni teknoloji dizel motorlu otomobiller, görünüm olarak benzinli kardeşlerinden farksız olması ise yanlış yakıt kullanımına neden olabiliyor. Bu yüzden yakıt alırken siz ’motorin’ deseniz bile bazı pompacılar ’kurşunsuz’ gibi algılıyor. Yanlışlıkla depoya benzin konulması gibi olaylar sıkça yaşanıyor. Eğer depoya yanlışlıkla benzin konulmuşsa, motoru çalıştırmadan konulan benzinin mutlaka depodan çıkartılması gerekiyor. Aracın bu durumda çalıştırılması dizel motorda büyük zararlara neden olabiliyor.

Aracınızı çalıştıracağınızda motor soğuk ise mutlaka kontağı yarım çevirerek uyarı ışıkların sönmesini bekleyin. Gerekli sistemler ısındığında ışıklar sönecek ve motor soğuk olmasına rağmen bir seferde çalışacaktır. Motor soğukken ısınmasını bekleyin. Dizel motorlar benzinlilere göre daha yavaş ısınmaktadır. Kalkışta soğuk motor, konforu bozacak şekilde sarsıntılı olur.

Eğer yeni nesil donanımlı dizel aracınız varsa, aracınızın marş basmaması durumunda halk arasında ’aracın vurdurulması’ olarak bilinen işlemin kesinlikle uygulanmaması gerekir. Nedeni ise yeni nesil dizel sistemlerinde, araç çalışmaz konumda iken yağ basıncının olmaması sebebiyle dizel pompasının bu vurdurma işlemi esnasında aşırı yüke maruz kalıp ciddi zarar görmesidir.

PERİYODİK BAKIM ÖNEMLİ

Periyodik bakım kuşkusuz tüm araçlar için önemlidir ancak dizel araçlarda periyodik bakımın önemi daha da fazladır. Örneğin, sistemde mazotu süzen, içindeki kirli partikülleri ve suyu ayrıştıran mazot filtresi, zamanla işlevini kaybeder. Yıpranmış mazot filtresi, enjektörleri tıkar, sistem basıncını düşürür, egzozdan atılan zehirli gazların artmasına yol açar ve bir bütün olarak aracın performansını düşürür.

Diğer bir konu ise, dizel aracınızın akü değişiminin bu konuda uzman bir kişi tarafından değişiminin yapılmasıdır. Akü, araç üzerindeki diğer tüm elektronik sistemlerle uyumlu çalıştığı için akünün dikkatsiz bir şekilde değiştirilmesi esnasında dizel enjeksiyon sisteminin elektronik beyni bu uygulamadan zarar görebilir.



Dizel Motoru, içten yanmalı bir motor tipidir. Daha özel bir tanımla, dizel motor oksijen içeren bir gazın (genellikle bu atmosferik havadır) sıkıştırılarak yüksek basınç ve sıcaklığa ulaşması ve silindir içine püskürtülen yakıtın bu sayede alev alması ve patlaması prensibi ile çalışan bir motordur. Bu yüzden benzinli motorlardan farklı olarak ateşleme için bujiye ve yakıt oksijen karışımını oluşturmak için karbüratöre ihtiyaç yoktur.

1892′de Alman Mühendis Rudolf Diesel tarafından bulunmuş ve daha sonra 23 Şubat 1893′te patenti alınmış bu süreç dizel çevrimi olarak bilinir. Diesel, motoru kömür tozu dahil çeşitli yakıtların kullanımına yönelik olarak tasarlamıştır. Motorun sunumunu 1900’deki Dünya Fuarı’nda, yakıt olarak yer fıstığı yağı (Biodizel) kullanarak yapmıştır.

Türkiye’nin ilk %100 Yerli Dizel Motoru 1967 senesinde Yüksek Mühendis Abdülkadir Özgür seri olarak üretmiştir. İlk olarak 1 silindirli olarak üretilen bu motorlar, motopomp, jeneratör, deniz motoru uygulamalarında kullanılmıştır.

Çalışma prensipleri

Gaz sıkıştırıldığında, sıcaklığı yükselir, dizel motoru bu özelliği kullanarak yakıtı ateşler. Hava, dizel motorunun silindiri içine çekilir ve bir piston tarafından, kıvılcım ateşlemeli (benzinli) motorlardakinden çok daha yüksek (25 katı bulabilir) bir oranda sıkıştırılır. Hava sıcaklığı 700-900°C’a ulaşır. Piston hareketinin en tepe noktasında, dizel yakıt yüksek basınçla atomizer memeden geçerek yanma odasının içine püskürtülür, burada sıcak ve yüksek basınçlı hava ile karışır. Bu karışım hızla tutuşur ve yanar. Hızlı sıcaklık artışı ile yanma odası içindeki gaz genleşir, artan basınç, pistonu aşağı doğru hareket ettirir. Biyel (piston) kolu, krank mili çıkışına dönme gücü olarak iletilir.
Motorun süpürmesinde, egzoz gazını silindirin dışına atma ve taze hava çekme işlemi, kapakçıklar (valf) veya giriş ve çıkış kanalları aracılığıyla yapılır. Dizel motorun kapasitesinin tam olarak kullanılabimesi için içeriye alınan havayı sıkıştırabilecek turboşarjer kullanılması gerekir; turboşarjer ile havanın sıkıştırılmasından sonra bir artsoğutucu/arasoğutucu ile içeri alınan havanın soğutulması ayrıca verimi arttırılır.

Çok soğuk havalarda, dizel yakıt koyulaşır, viskozitesi artar, balmumu kristalleri oluşur veya jel haline dönüşür. Yakıt enjektörü, yakıtı silindirin içine etkili bir şekilde itemez ve bu yüzden soğuk havalarda motorun çalıştırılmasını zorlaştırabilir. Dizel teknolojisinde bu zorluğu yenmek için çeşitli önlemler geliştirilmiştir. Sıkça kullanılan bir uygulama, yakıt hattı ve yakıt filtresini elektrikle ısıtmaktır. Bazı motorlarda silindir içinde bulunan kızdırma bujileri denen küçük elektrikli ısıtıcılar, çalıştırmak için silindirleri önceden ısıtırlar. Az sayıda motorda kullanılan başka bir teknolojide ise, manifold içindeki rezistans telli ısıtıcılar, motor çalışma sıcaklığına gelinceye dek giriş havasını ısıtır. Soğuk havalarda, motor uzun süreli (1 saatten daha fazla) kapatıldığında kullanılan ve şehir cereyanı ile çalışan motor blok ısıtıcıları, aşınma ve çalıştırma zamanını azaltmak için sıklıkla kullanılır.

Eski dizel motor sisteminin en önemli parçası hız kontrol ünitesidir; bu ünite yakıtın gelme hızını kontrol ederek motorun hızını sınırlar. Benzin motorlarından farklı olarak dizel motorlarında hava emme sübabı yoktur, bu yüzden hız kontrol ünitesi olmazsa motor fazla hızlanır. Eski tip hız kontrol üniteleri motordan bir vites sistemi ile yönlendirilir ve böylece sadece motor hızıyla doğru ilişkili olarak yakıt sağlanırdı.

Modern elektronik kontrollü dizel motorları benzin motorlarındakine benzer bir kontrol mekanizmasını (ECM) Elektronik Kontrol Modülü veya Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) yoluyla uygularlar. Motor “bilgisayarı” ECM/ECU içinde motorun çalışmasıyla ilgili algoritmalar ve kalibrasyon tabloları kaydedilmiştir. ECM/ECU bir sensörden motor hızına dair sinyal alınca gereken bilgi işlemlerini yapar, elektronik ve hidrolik valfler aracılığıyla yakıt miktarını ve yanma zamanlamasını kontrol ederek motor hızını sabit tutar.

Yakıtın pistonların içine enjeksiyonunun başlama zamanının kontrolu, emisyonların azaltılması ve motor veriminin (yakıt ekonomisi) artırılması için en önemli unsurdur. Silindir içine yakıt enjeksiyonu başlama zamanlaması, günümüz modern motorlarında elektronik olarak kontrol edilmektedir. Zamanlama, genellikle üst ölü noktanın (TDC/Top Dead Center) önündeki pistonun krank ünitesi açısı ile ölçülür. Örneğin, piston üst ölü noktadan 10 derece önde olduğu zaman eğer ECM/ECU yakıt enjeksiyonuna başlarsa, enjeksiyon başlama veya zamanlama 10 derece öndedir denir. Optimal zamanlama, motorun hızı ve yükü kadar tasarımına da bağlıdır.

Enjeksiyon tipleri

Dizel motorlarda yakıt enjeksiyonu, endirekt ve direkt olarak iki tiptir. Endirekt enjeksiyonda yakıt, dizel motorda yanma odası dışında, ön oda olarak adlandırılan yere verilir. Yanma başladığında yanma odasının içine yayılır. Bu tipte motordaki aşırı gürültü ve titreşim düşürülür, fakat ısı kaybı artar ve motor verimi düşük olur. Direkt enjeksiyon ise modern dizel motorlarda kullanılır. Burada motordaki yanma odasına yakıt doğrudan püskürtülür.

__________________
Alpaslan Geri Döndü